Sud jasno utvrdio da Filozofski fakultet nije imao pravni osnov da osporava odluku o budžetskim kvotama
Upravni sud odbacio je tužbu Filozofskog fakulteta Univerziteta u Nišu kojom je ova visokoškolska ustanova pokušala da ospori odluku Vlade Srbije o broju studenata koji će se u školskoj 2026/2027. godini upisati na studijske programe koji se finansiraju iz budžeta Republike Srbije.
Vlada Srbije je 2. jula 2026. godine donela odluku o broju studenata za upis u prvu godinu osnovnih strukovnih, osnovnih akademskih i integrisanih akademskih studija koje se finansiraju iz republičkog budžeta na visokoškolskim ustanovama čiji je osnivač Republika Srbija. Tom odlukom u budžetske kvote Filozofskog fakulteta u Nišu nisu ušla mesta za studijske programe istorije, srbistike i ruskog jezika i književnosti, budući da su ti programi, u skladu sa odlukom Vlade o statusnoj promeni, pripali Fakultetu srpskih studija.
Filozofski fakultet u Nišu je zbog toga podneo tužbu Upravnom sudu, tražeći poništenje odluke Vlade Srbije. Međutim, sud je utvrdio da za takvu tužbu nisu bili ispunjeni zakonom propisani uslovi.
Upravni sud se, pre svega, pozvao na član 99. Zakona o visokom obrazovanju, kojim je propisano da broj studenata za upis u prvu godinu studijskog programa koji se finansira iz budžeta, za visokoškolsku ustanovu čiji je osnivač Republika Srbija, utvrđuje osnivač. Drugim rečima, odluka o budžetskim kvotama predstavlja pitanje iz nadležnosti Vlade Srbije kao osnivača visokoškolskih ustanova čiji je osnivač država.
Posebno je značajan deo obrazloženja presude koji se odnosi na pokušaj Filozofskog fakulteta da preko osporavanja budžetskih kvota posredno dovede u pitanje i statusnu promenu kojom su istorija, srbistika i ruski jezik i književnost izdvojeni iz njegovog sastava i pripojeni Fakultetu srpskih studija.
Upravni sud je podsetio da je članom 43. Zakona o Vladi jasno propisano da Vlada Srbije odlukom osniva javna preduzeća, ustanove i druge organizacije, preduzima mere i uređuje pitanja od opšteg značaja, kao i da odlučuje o drugim stvarima za koje je zakonom ili uredbom predviđeno da ih uređuje odlukom.
Sud je, međutim, otišao i korak dalje. U obrazloženju je navedeno da osporena odluka o broju studenata nije pojedinačni upravni akt kojim se neposredno odlučuje o pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu Filozofskog fakulteta kao stranke u upravnoj stvari, već predstavlja opšti pravni akt kojim se za školsku 2026/2027. godinu uređuje sistem visokog obrazovanja i utvrđuju upisne kvote u obrazovnom sistemu.
Zbog toga, zaključio je sud, nisu bili ispunjeni ni zakonom propisani uslovi za podnošenje tužbe radi poništaja ove odluke.
Upravni sud je svoju odluku zasnovao na članu 26. stav 1. tačka 2. Zakona o upravnim sporovima, kojim je propisano da će sud tužbu odbaciti ako utvrdi da akt koji se tužbom osporava nije akt o čijoj zakonitosti se odlučuje u upravnom sporu.
Novi poraz u pokušaju osporavanja odluka države
Odluka Upravnog suda predstavlja još jedan ozbiljan udarac pokušajima Filozofskog fakulteta u Nišu da sudskim putem dovede u pitanje odluke Vlade Srbije koje se odnose na statusnu promenu visokoškolskih ustanova i formiranje Fakulteta srpskih studija.
Suština sudskog obrazloženja je nedvosmislena: Vlada Srbije je, kao osnivač visokoškolskih ustanova, zakonom ovlašćena da uređuje pitanja od opšteg značaja u sistemu visokog obrazovanja, da osniva i gasi ustanove, vrši statusne promene, ili da utvrđuje broj budžetskih mesta. Istovremeno, odluka o upisnim kvotama nije pojedinačni upravni akt kojim je neposredno odlučeno o pravu ili obavezi Filozofskog fakulteta, pa samim tim nije mogla biti predmet upravnog spora na način na koji je taj fakultet pokušao da je ospori.
Tako je pokušaj da se preko tužbe protiv upisnih kvota preispituju odluke države o organizaciji visokog obrazovanja završen odbacivanjem tužbe.
Za Filozofski fakultet u Nišu ovo predstavlja još jedan pravni poraz u sporu koji je pokrenut nakon izdvajanja studijskih programa istorije, srbistike i ruskog jezika i književnosti.
Odluka Upravnog suda time je dodatno potvrdila da se pitanja organizacije sistema visokog obrazovanja, osnivanja ustanova i utvrđivanja budžetskih kvota ne mogu preispitivati u upravnom sporu na način na koji je to pokušao Filozofski fakultet. Umesto sudskog poništenja odluke Vlade, Filozofski fakultet je dobio jasno obrazloženje suda zbog čega njegova tužba nije ni mogla da bude predmet odlučivanja o zakonitosti osporenog akta.
Autor: S.M.
