Na treći dan Božića, koji pravoslavni vernici slave 9. januara, obeležava se Stevanjdan – praznik posvećen Svetom arhiđakonu Stefanu, prvom hrišćanskom mučeniku koji je stradao zbog svoje vere.
Ovaj dan prati niz narodnih običaja i verovanja, među kojima je posebno značajan običaj iznošenja božićne slame iz kuće, čime se simbolično završava božićni ciklus i priziva sreća i napredak domaćinstva u godini koja dolazi.
Tradicionalno, božićna slama se unosi u kuću na Badnje veče, kao simbol mesta gde je rođen Isus Hrist. Na Stevanjdan, slama se ritualno iznosi iz doma. Prema verovanju, slamu ne treba bacati, već je pažljivo ukloniti i postaviti na određena mesta kako bi se obezbedila plodnost i napredak.
Slama se obavezno nosi u voćnjak. U šumadijskim selima postoji običaj poznat kao "polaženje šljiva". Domaćin sa sekirom krene u voćnjak i napravi se kao da će iseći ona stabla koja nisu rodila. Nikad ne ide sam, pa ga pratilac odvrati i kaže kako će voćka sigurno roditi ove godine. Zato joj se u granje stavlja malo božićne slame i narod veruje da će tada voćka početi da rađa.
Slama se odnosi i u pčelinjak, kako bi pčele davale više meda, a postavljanje slame u štalu simbolizuje želju za boljim zdravljem i plodnošću stoke.
U nekim krajevima Srbije, posebno u Vojvodini, običaj je da žene iznose slamu. Metla kojom je slama pometena ne koristi se tokom godine, već se čuva radi zdravlja porodice.
Svečano raspoloženje i mirenje nastavlja se i na Stevanjdan. U narodu se prenosi i šala kako je ovo "slava za škrtice", jer gosti dolaze "siti i napiti" od božićnog slavlja.
Sveti Stefan je izuzetno poštovan u srpskom narodu, a naziva se prvomučenikom, jer je stradao iste godine kad se Hrist vazneo na nebo, kao prvi hrišćanin koji je mučen zbog vere u njega. Sveti Stefan je i krsna slava Republike Srpske, a bio je i krsna slava srednjovekovne srpske dinastije Nemanjić.
Autor: Iva Besarabić
