Srpska pravoslavna crkva (SPC) danas molitveno obeležava praznik Svete dece mučenika jastrebarskih i sisačkih, srpskih mališana stradalih u ustaškim logorima Nezavisne države Hrvatske (NDH) tokom Drugog svetskog rata.
Odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC iz 2022. godine oni su proglašeni za svete, a njihov spomen proslavlja se svakog 13. jula.
U tekstu objavljenom u Kalendaru SPC za 2023. godinu podseća se da je logor u Jastrebarskom, osnovan u julu 1942. godine, bio jedan od nekoliko logora namenjenih srpskoj deci u NDH. Pod nazivom "Prihvatilište za decu izbeglica", logor je imao zadatak da, kako se navodi, mališane izdvojene iz drugih logora prevaspitava u ustaškom duhu.
U Sisku je, od avgusta do kraja oktobra 1942. godine, dovedeno više od 7.000 srpske dece sa Kozare, Banije, Like, Korduna i Slavonije.
Kao jedno od najpotresnijih svedočanstava o stradanju dece navodi se beležnica grobara Franje Ilovara, koji je po naređenju sahranjivao preminule mališane i vodio evidenciju o broju pokopane dece. Samo 22. jula 1942. godine, prema njegovim zapisima, sahranjeno je 107 dece.
Dečja tela, kako navodi grobar, bila su spakovana u kutije i sanduke. Da bi ih što više stalo u jedan sanduk, silom su zatvarani, a u jednoj "kištri" moglo je biti i do desetoro dece.
Prema dostupnim podacima, kroz logor u Jastrebarskom prošlo je 3.336 dece, uglavnom sa Kozare, dok je najmanje 768 njih zvanično umrlo za nepunih mesec i po dana.
Istraživač Dragoje Lukić navodio je i veći broj žrtava, ističući da je stradalo više od hiljadu dece.
Logor u Jastrebarskom zatvoren je nakon što su ga 26. avgusta 1942. godine zauzele Četvrta kordunaška brigada NOVJ, dok je logor u Sisku prestao sa radom 8. januara 1943. godine.
Inicijativom episkopa gornjokarlovačkog Gerasima, Sveti arhijerejski sabor SPC je 21. maja 2022. godine doneo odluku da se deca mučenici jastrebarska i sisačka kanonizuju, te je njihov praznik ustanovljen 13. jula.
Autor: S.M.
