U 67. godini života preminuo je Abdul Ahad Momand, prvi avganistanski kosmonaut koji je daleke 1988. godine ispisao istoriju i postao četvrti musliman u ljudskoj istoriji koji je zakoračio u kosmos. Njegova smrt, koja se dogodila juče, 21. juna 2026. godine, označila je odlazak čoveka čiji je život bio neverovatan spoj kosmičke slave, ratnih turbulencija i mirnog izbegličkog života u Evropi.
Momand je rođen 1959. godine u avganistanskoj provinciji Gazni, a sudbina mu se promenila kada je izabran za program Interkosmos, nakon što je njegov kolega i glavni kandidat dobio upalu slepog creva. Kao član posade misije Sojuz TM-6, zajedno sa sovjetskim kolegama Vladimirom Ljahovom i Valerijem Poljakovom, Momand je poleteo ka svemirskoj stanici Mir, što je u jeku Sovjetsko-avganistanskog rata imalo ogromnu simboličku težinu.
Tokom devetodnevnog boravka u zemljinoj orbiti, ovaj avganistanski kapetan je uradio stvari koje niko pre njega nije. Postao je prvi čovek koji je poneo Kuran u svemir i tamo ga javno recitovao na zahtev svoje vlade, dok su ga kolege držale za noge kako ne bi plutao u bestežinskom stanju. Kada je sa svemirske stanice telefonom pozvao svoju uplašenu majku, paštu jezik je zvanično postao četvrti jezik koji je ikada progovoren u svemiru. Momand je tokom misije snimao svoju domovinu, radio važne medicinske eksperimente i čak kuvao tradicionalni avganistanski čaj za celu posadu.
Povratak na Zemlju bio je dramatičan, jer su zbog mehaničkih komplikacija on i Ljahov ostali zarobljeni u kapsuli ceo dan duže nego što je planirano, a kada su konačno sleteli u Kazahstan, u Kabulu je izbio haos dok je narod bacao cveće, a mudžahedini ispaljivali stotine raketa na grad. Momand je zbog svog podviga odlikovan titulom Heroja Sovjetskog Saveza i Lenjinovim ordenom, a ubrzo je postavljen i za zamenika ministra civilnog vazduhoplovstva.
Ipak, pad komunističkog režima u Avganistanu 1992. godine zatekao ga je u Indiji, nakon čega je doneo odluku da emigrira u Nemačku. Tamo je dobio azil, a kasnije i državljanstvo, te je u blizini Štutgarta živeo potpuno skromnim i povučenim životom, radeći prvo u štampariji, a zatim i kao računovođa. U domovinu se nakratko vratio tek 2013. godine na poziv tadašnjeg predsednika, kako bi obeležio četvrt veka od misije koja je Avganistan, makar na devet dana, uzdigla među zvezde.
Autor: D.B.
