Autorski tekst Dražena Živkovića, glavnog i odgovornog urednika TV Prva za Crnu Goru i osnivača portala Borba prenosimo u celosti:
Šah je surovo poštena i duboko bezdušna igra. Na 64 crno-bijela polja nema mjesta za političku patetiku, naknadnu pamet, moralisanje i prazne parole. Postoji samo gola, hladna računica, brzina reakcije na protivnikov manevar, kontrola ključnih dijagonala i, iznad svega, dubina izračunate varijante. Politička drama koja se u Srbiji odvijala u proteklom periodu — od tragičnog 1. novembra 2024. godine, kada je pad nadstrešnice u Novom Sadu potresao same temelje države i društva, pa sve do predstojećih izbora zakazanih za 25. oktobar 2026. godine — nije bila ništa drugo do dvogodišnja, izuzetno napeta i na kraju nemilosrdna šahovska partija na najvišem nivou.
U toj partiji viđeno je apsolutno sve što teorija šaha poznaje: od teškog, iznuđenog šaha u kom se vlast našla na samom početku krize, preko eklatantnog primjera samoubilačke taktike protestnog pokreta i opozicionih redova, pa sve do hladnokrvne, gotovo hirurški precizne demonstracije političke profilakse u izvođenju Aleksandra Vučića. Kada se podvuče crta, pred nama nije samo još jedan izborni ciklus, već školski primer kako se u politici pozicija gradi godinama, a gubi u samo nekoliko neodgovornih i brzopletih poteza.
Iznuđena odbrana: Žrtvovanje pješaka za spas kralja
Kada je u Novom Sadu pala nadstrešnica i poginulo 16 ljudi, tabla se u sekundi zapalila. Vlast se našla pod žestokim taktičkim udarom kakav nije viđen godinama. Moralni bijes građana, masovni protesti, blokade raskrsnica i gnijev koji je preplavio ulice doveli su Vučićevu poziciju u opasnu, gotovo bezizlaznu defanzivu. Svaki impulsivan i emotivan političar u tom trenutku napravio bi fatalnu grešku — ušao bi u otvorenu razmjenu udaraca na gorućoj dijagonali, pokušavajući da silom uguši nezadovoljstvo, čime bi samo ubrzao sopstveni politički slom.
Ali iskusni strateg ne reaguje na emociju i pritisak sa tribina, već kalkuliše tri ili četiri poteza unaprijed. Vučić je u tom trenutku povukao seriju klasičnih obrambenih poteza iz udžbenika: svjesno je žrtvovao figure i kupio najvažniji resurs u šahu — vrijeme. Ostavke resornih ministara, postepeno povlačenje premijera Miloša Vučevića i naknadno ustupanje mjesta dr Đuri Macutu u proleće 2025. godine bili su školski primjeri žrtvovanja pješaka radi usporavanja protivničkog tempa.
Vlast je u tom periodu svjesno predala inicijativu, povukla svoje ključne figure u dubinu table i strpljivo čekala da protivnički napad potroši početni barut. Bila je to svjesna preporuka pozicione žrtve: ustupiti prostor protivniku, pustiti ga da poveruje da je utakmica riješena, dok se u pozadini priprema duboko regrupisanje odbrane i traži pukotina u protivničkom rasporedu.
Sjaj i pad „Blokadera“: Inicijativa bez izračunatog mata
Sa druge strane tabele, iz tog talasa narodnog nezadovoljstva, izronio je nov, do tada neviđen i izuzetno opasan igrač — studentski blokade i širi protestni pokret. U zimskim mjesecima 2024. i tokom čitave 2025. godine, takozvani „blokaderi“ su u rukama imali apsolutno sve pretpostavke za ubjedljivu pobjedu: potpunu nadmoć na tabli, masovnost na ulicama, ogromnu podršku javnosti, moralni autoritet i protivnika satjeranog u ugao. Imali su čistu pobjedničku poziciju u kojoj bi i prosječan majstorski kandidat lako priveo partiju kraju.
A onda je uslijedio istorijski, neshvatljiv politički previd. Umjesto da osvojenu pozicionu prednost odmah kapitalizuju kroz jasne, precizne i ostvarive političke zahtjeve, čvrstu terensku organizaciju i nemilosrdan prelazak u kontranapad, studenti i prateće opozicione strukture upali su u najgoru šahovsku bolest — iluziju sopstvene nepobjedivosti.
Iscrpljivanje građana beskonačnim blokadama bez jasnog cilja, rasprave o tome ko ima veća prava na govornici, međusobna trvenja oko sujeta na potencijalnim izbornim listama i potpun odsustvo ideje šta zapravo uraditi sa osvojenom inicijativom, djelovali su kao tragikomično prosipanje dobijene partije. Slično amateru koji protivniku ponudi mat u tri poteza, a onda satima razmišlja, uđe u vremensku stisku i na kraju slučajno rukavu sruši sopstvene figure, opozicija je sama sebe razoružala. Protraćili su dragocjeni tempo, ušli u duboki cugnot (vremensku stisku) i dozvolili vlasti da potpuno amortizuje udarac i pregrupiše svoje redove.
Sistemski cugcvang: Profilaksa i ponovno preuzimanje tempa
Dok su protestne linije gubile na snazi u beskrajnim unutrašnjim debatama, plenumima Vučić je za tablom radio ono u čemu na domaćoj političkoj sceni nema premca — primijenio je klasičnu šahovsku profilaksu. Profilaksa je umjetnost onemogućavanja protivničkih ideja i planova pre nego što oni uopšte postanu stvarna prijetnja na tabli.
Strpljivo čekajući da energija na ulicama prođe svoj prirodni vrhunac i uđe u fazu zamora, vlast je korak po korak menjala celokupnu strukturu igre. Kroz pojačan terenski rad, obilaske lokalnih sredina i potpunu kontrolu medijskog i komunikacijskog prostora, vlast je postepeno vraćala polje po polje pod svoju dominaciju.
Svaki sledeći potez prebačen je na stranu protivnika, koji je time gurnut u najteže šahovsko stanje — cugcvang. To je specifična pozicija u kojoj je bilo koji potez koji igrač mora da povuče lošiji od prethodnog i direktno pogoršava njegov položaj. Trenutak kada su parlamentarni izbori zvanično raspisani za 25. oktobar 2026. godine više nije bio nikakvo iznenađenje — bila je to samo formalna potvrda da je proces preuzimanja inicijative uspešno okončan.
Raspored figura pred glasanje: Snaga strukture naspram rasutih pješaka
Uoči samog otvaranja biračkih mjesta, pogled na političku tablu Srbije otkriva drastičnu razliku u kvalitetu i rasporedu figura dveju strana. Na jednoj strani imamo vladajuću koaliciju koja djeluje kao čvrsto povezan i harmonizovan šahovski ansambl. Njihova pješačka struktura u centru je stabilna, topovi su postavljeni na otvorenim linijama a skakači i lovci kontrolišu sve ključne dijagonale kroz koje bi protivnik uopšte mogao da pokuša kakav neočekivani proboj.
Na drugoj strani, opozicioni blok ulazi u završnicu sa razbijenim figurama, bez jasnog koordiniranog plana i sa pješacima koji blokiraju sopstvene teške figure. Pokret koji je početkom 2025. godine imao istorijsku priliku da promijeni odnos snaga u zemlji, sada djeluje kao igrač koji je u odlučujućim trenucima izgubio koncentraciju, potrošio sve vreme na satovima i ostao bez mogućnosti da povuče ijedan napadački potez. Propustiti takvu priliku u šahu se plaća gubitkom partije, a u politici — dugogodišnjim odlaskom na marginu.
Finiš na tabli: Zašto je mat 25. oktobra neizbježan
Dvije godine nakon tragičnih događaja u Novom Sadu, politička slika Srbije je brutalna u svojoj jednostavnosti i logici. Oni koji su u rukama imali sve — masovnost, politicki momentum, moralnu prednost i podršku javnosti — uspjeli su sve da prospu usled strategijskog sljepila, pomanjkanja dugoročne vizije i nesposobnosti da izračunaju završnicu. Prosuli su prednost kakva se na političkoj tabli ukazuje možda jednom u čitavoj deceniji.
S druge strane, Aleksandar Vučić u izbornu završnicu ulazi sa pozicije hladnokrvnog stratega koji je preživeo najtežu oluju, amortizovao sve protivničke udarce, preuzeo potpunu kontrolu nad tempom igre i zatvorio sve potencijalne linije napada. Predstojeće glasanje 25. oktobra zato više ne nosi nikakvu političku neizvjesnost niti dramatične preokrete. Pred nama nije borba sa nepoznatim ishodom, već samo tehničko privođenje partije kraju i realizacija ubjedljive pozicione prednosti.
Kroz kombinaciju gvozdene discipline, ogromnog političkog iskustva i potpunog nadvladavanja emocija suvom strategijom, epilog je napisan mnogo prije samog izbornog dana: 25. oktobra na biračkim mjestima slijedi nemilosrdan, precizan i neizbježan mat. U režiji Aleksandra Vučića.
