Jedan od najprepoznatljivijih i najdublje ukorenjenih simbola Božića u srpskoj tradiciji jeste badnjak.
On nije samo obična grana ili drvo koje se unosi u dom, već snažan simbol vere, zajedništva i nade u napredak porodice.
Prema hrišćanskom predanju, badnjak simbolizuje drvo koje su pastiri doneli, a sveti Josif založio u hladnoj pećini u kojoj se rodio Isus Hrist. Upravo zato se na Badnje veče, kada domaćin unosi badnjak u kuću, njegov deo loži, dok se sutradan, na Božić, u porodičnom domu ponovo pali uz reči koje prizivaju zdravlje, mir i blagostanje za sve ukućane. Taj čin ima i ličnu i zajedničku dimenziju - deo badnjaka se nosi i u portu crkve, gde se pridružuje velikoj zajedničkoj vatri, simbolu sabranja i vere.
U narodnom verovanju posebno se naglašava da ognjište ili peć pre paljenja badnjaka treba očistiti. Veruje se da pepeo koji ostane od badnjaka nije običan, već da nosi isceljujuća i zaštitna svojstva, pa se nekada čuvao i koristio u domaćinstvu. Centralni deo badnjaka, bilo da je u pitanju drvo ili veća grana, zadržava se u kući tokom božićnih dana kao znak trajanja praznične radosti.
Foto: Pink.rs
Po starim običajima, badnjak se kraj ognjišta čuva tri dana. Nakon Božića postavlja se pitanje šta sa njim učiniti. Tradicija nalaže da se badnjak zapali i pusti da izgori u šporetu ili peći u kući. Vatra koja tada gori, prema verovanju, donosi plodnost, napredak i zaštitu domu. Važno je da se ta vatra ne raspiruje duvanjem, već da se pusti da sama plamti, prirodno i mirno.
Deo badnjaka može se sačuvati u kući, ali veći deo nikako ne bi trebalo tek tako bacati. Za one koji nemaju peći, gorionike ili kotlove, postoji još jedan način koji se smatra ispravnim - badnjak treba ostaviti u prirodi. Ipak, i to se radi sa poštovanjem: ostavlja se pored nekog drveta, po mogućstvu rodnog, kao simbol produžetka života i plodnosti. Nikada se ne baca pored puta, niti u kontejnere, jer se veruje da bi se time narušilo poštovanje prema svetinji koju badnjak predstavlja.
Badnjak, na taj način, ostaje mnogo više od običaja - on je tiha poruka o vezi čoveka, vere, prirode i doma, koja se iz godine u godinu prenosi s kolena na koleno.
Autor: Jovana Nerić
