Hrišćani vekovima veruju da Crkva Svetog groba u Jerusalimu označava mesto na kojem je Gospod Isus Hrist razapet i sahranjen. Milioni hodočasnika od tada posećuju drevnu crkvu kako bi se molili na mestu koje se tradicionalno smatra lokacijom Isusove smrti i sahrane.
Sada su iskopavanja ispod crkve otkrila izuzetno značajan drevni pejzaž za koji arheolozi kažu da veoma podseća na opis Isusove sahrane iz Jevanđelja po Jovanu.
Istraživači su pronašli dokaze o obrađivanom zemljištu, uključujući područja na kojima su se uzgajali vinova loza i masline, kao i napušteni kamenolom i više grobnica uklesanih u steni.
Vodeći arheolog Frančeska Romana Stasola rekla je za "Dejli mejl" da su pronašli "dokaze o pogrebnom pejzažu, zajedno sa manjim površinama zasađenim vinovom lozom i maslinama, kao i pastoralnim pejzažom koji karakteriše sporadično prisustvo ljudi".
Pejzaž odgovara opisu iz Jevanđelja po Jovanu
Otkrića ukazuju na to da je crkva izgrađena iznad napuštenog kamenoloma koji se nekada nalazio izvan zidina drevnog Jerusalima.
Nakon što je eksploatacija kamena prestala, delovi tog prostora pretvoreni su u obradive površine, dok su u okolnim stenama isklesane grobne komore. Ta kombinacija veoma podseća na opis iz Jevanđelja po Jovanu, koji govori o mestu gde je Isus sahranjen.
U Jevanđelju se navodi da je u blizini mesta na kojem je Isus razapet postojao vrt i da se u tom vrtu nalazila grobnica. Novootkriveni pejzaž izgleda pokazuje da su se na istom prostoru nekada nalazili vrtovi, pašnjaci i grobnice.
Međutim, arheolozi naglašavaju da ne postoji fizički dokaz koji bi bilo koju od pronađenih grobnica identifikovao kao Isusovo mesto sahrane. Zbog toga ova otkrića ne mogu da potvrde da je Hrist sahranjen upravo ispod Crkve Svetog groba.
Ipak, ona bi mogla dodatno da ojačaju argumente u korist lokacije koju mnogi istoričari i arheolozi smatraju najverovatnijim mestom Isusovog raspeća i sahrane.
Milioni hodočasnika dolaze svake godine
Crkvu Svetog groba godišnje poseti oko četiri miliona ljudi i ona je vekovima jedno od najsvetijih mesta hrišćanstva. Prvobitna crkva osvećena je 335. godine nove ere, nakon što su na toj lokaciji uklonjene rimske građevine.
Crkva je kasnije više puta uništavana i oštećivana tokom vekova sukoba, uključujući i persijsku sasanidsku invaziju u 7. veku. Današnja građevina podizana je i obnavljana u više navrata počev od ranog 7. veka.
Nedavno završena arheološka iskopavanja omogućila su istraživačima do sada najdetaljniji uvid u izgled ovog prostora pre izgradnje crkve. Dokazi o drevnom vrtu prvi put su predstavljeni javnosti 2025. godine.
Sada, nakon završetka iskopavanja, arheolozi su uspeli da rekonstruišu način na koji su nekada bili povezani kamenolom, obrađivano zemljište i grobne komore.
Kamenolom dubok gotovo šest metara
Istraživanje je pokazalo da je pejzaž prvobitno činio ogroman kamenolom, čiji su pojedini delovi sezali gotovo šest metara ispod poda današnje crkve.
Nakon prestanka eksploatacije kamena, najdublji delovi su zatrpani zemljom i podeljeni na manje parcele pomoću niskih zidova. Na tim parcelama potom je mogla da se odvija poljoprivredna proizvodnja.
Arheološki dokazi ukazuju na to da su grobnice napravljene posle prestanka rada kamenoloma, ali pre nego što je car Hadrijan u 2. veku nove ere obnovio veliki deo Jerusalima. Taj široki vremenski period obuhvata i vreme Isusovog života.
Istraživači su takođe otkrili više grobnica koje se otvaraju prema nekadašnjem kamenolomu na različitim visinama, dok su se između grobova i obrađivanih parcela pružale uske staze. Tako je nastao složen pejzaž koji su činili vrtovi, pašnjaci i grobnice uklesane u steni. To je izuzetno slično okruženju koje opisuje Jovan, koji Isusovu sahranu smešta u vrt u blizini mesta njegovog raspeća.
Najvažnije pitanje i dalje bez odgovora
Ipak, ključna pitanja ostaju bez odgovora. Biljni ostaci pronađeni na lokalitetu još nisu dobili precizan laboratorijski datum, što znači da istraživači ne mogu sa sigurnošću da utvrde da li je vrt bio obrađivan upravo u vreme Isusovog raspeća.
I što je najvažnije - ne postoji natpis koji bi na bilo koji način povezivao neku od pronađenih grobnica sa Isusom. Zbog toga arheolozi ne tvrde da su pronašli Isusovu grobnicu.
Novo otkriće, međutim, pruža dodatne dokaze o tome kako je prostor izgledao u vreme kada je Isus živeo i pokazuje da su se na lokaciji koja se danas nalazi ispod Crkve Svetog groba zaista mogli nalaziti vrtovi, obrađivano zemljište i grobnice - upravo ono što odgovara opisu iz Jevanđelja po Jovanu.
Autor: Iva Besarabić
