Mnoga jevrejska groblja u Srbiji bila su decenijama zapuštena, a neka od njih su bila i potpuno zaboravljena, ali je poslednjih godina zahvaljujući Inicijativi za očuvanje evropskih jevrejskih grobalja (ESJF) uređeno čak 47 lokacija koje svedoče o životu i ulozi koju su komšije mojsijeve vere imali u razvoju lokalnih zajednica, od velikih gradova i opština, pa do najmanjih i najudaljenijih mesta.
Prema rečima Ladislava Trajera, predsednika Jevrejske opštine Novi Sad i koordinatora ESJF za Srbiju od početka projekta je u našoj zemlji otkriveno i dokumentovano 129 zapuštenih i zaboravljenoh jevrejskih grobalja u našoj zemlji.
“Obišli smo više od 140 lokacija u Srbiji za koje smo imali podatke, ali i saznanja da se na njima nalaze sahranjeni pripadnici jevrejskog naroda. Pronašli smo i evidentirali sva ona koja zahtevaju sanaciju i uređenje, a na žalost uverili smo se da su na pet mesta groblja potpuno nestala, spomenici uništeni, a Jevreji u tim mestima potpuno zaboravljeni. Naš zadatak i nije da jednostavno obnavljamo spomenike i podižemo ograde oko grobalja, već da ih očuvamo radi sećanja budućih generacija”, kaže Ladislav Trajer.
Foto: Foto/JO Novi Sad
Inače, ESJF je nemačka nevladina organizacija koju je osnovao rabin Jicak Šapira i objavila je ovih dana da je završen 400. projekat zaštite jevrejskog groblja. Ovo dostignuće, kažu, predstavlja prekretnicu nakon više od 11 godina rada I to ne bi bilo moguće bez posvećenosti celog tima, podrške prijatelja, partnerskih organizacija, privatnih donatora i glavnog partnera, nemačkog Saveznog ministarstva spoljnih poslova. Prvi projekat zaštite groblja ESJF-a završen je 26. juna 2015. godine, kada je postavljena zaštitna ograda oko jevrejskog groblja u Dimeru, u Ukrajini. 1. jula 2026. Završeni su radovi na jevrejskom groblju u selu Rohod, u Mađarskoj.
Od 2015. godine, ESJF je radio na projektima evidentiranja i zaštite jevrejskih groblja, kao i edukativnim programima u 16 evropskih zemalja, Ukrajini, Poljskoj, Češkoj, Slovačkoj, Rumuniji, Moldaviji, Litvaniji, Letoniji, Estoniji, Mađarskoj, Albaniji, Bosni i Hercegovini, Bugarskoj, Hrvatskoj, Grčkoj i Srbiji.
Foto: Foto/JO Novi Sad
„Još uvek ima mnogo posla — ne samo u zaštiti groblja kroz ograđivanje, već i u dokumentovanju ovih mesta i proširenju programa podizanja javne svesti i obrazovnih programa koje nastavljamo da sprovodimo širom regiona“, izjavio je izvršni direktor ESJF-a Filip Karmel, dodavši da je od svog osnivanja, ESJF razvio snažna partnerstva sa jevrejskim zajednicama, opštinskim vlastima, lokalnim aktivistima, organizacijama jevrejskog nasleđa i obrazovnim institucijama u Srbiji, kao i širom Evrope.
“Tesno sarađujemo sa lokalnim vlastima u svakoj fazi naše misije, od koordiniranja istraživanja i projekata ograđivanja do organizovanja ceremonija ponovnog osvećenja groblja, obrazovnih programa i tekućeg održavanja grobnih mesta. Zajedno se takođe bavimo pravnim izazovima vezanim za vlasništvo nad grobljima i njihovo očuvanje I u tome im se mnogo zahvaljujem”, kaže Ladislav Trajer.
Autor: Miljan Vitomirović
