U potezu koji signalizira veliku promenu u dugogodišnjoj spoljnoj politici Izraela, ministar spoljnih poslova Gideon Sa’ar najavio je da će na predstojećoj sednici Vlade Izraela podneti predlog rezolucije o zvaničnom priznanju genocida nad Jermenima.
Ako je kabinet odobri, rezolucija će ići direktno pred Kneset na konačno zakonodavno glasanje.
Moralna i istorijska dužnost
Sa’ar je podelio ovu inicijativu na društvenim mrežama, definišući odluku kao apsolutnu etičku obavezu koja prevazilazi trenutna geopolitička manevrisanja.
„Priznavanje genocida počinjenog nad jermenskim narodom u poslednjim godinama Osmanskog carstva je i moralna i istorijska dužnost“, naveo je Sa’ar. „Takođe moramo odlučno osuditi svako poricanje, minimiziranje ili iskrivljavanje istorijske istine.“
Ovaj predlog ima za cilj da formalno svrsta Izrael uz više od trideset zemalja — uključujući Sjedinjene Američke Države, Francusku i Nemačku — koje su eksplicitno priznale masovna ubistva i proterivanja oko 1,5 miliona Jermena od strane Osmanskog carstva između 1915. i 1923. godine kao genocid.
Geopolitički kontekst i dugogodišnje oklevanje
Decenijama je pitanje zvaničnog priznanja bilo osetljiva i veoma sporna tema u izraelskoj politici. Iako su mnogi izraelski poslanici i istoričari dugo zagovarali priznanje — često povlačeći paralele sa Holokaustom — uzastopne vlade su istorijski odlagale ili blokirale takve mere zbog osetljivih spoljnopolitičkih odnosa.
Glavna briga oduvek je bio odnos Izraela sa Turskom, državom naslednicom Osmanskog carstva. Ankara odlučno odbacuje termin genocid za opisivanje ovih događaja, tvrdeći da su stradanja bila deo širih ratnih sukoba. Prethodne izraelske administracije strahovale su da bi zvanično priznanje trajno narušilo diplomatske i ekonomske veze sa Turskom. Međutim, odnosi između Jerusalima i Ankare naglo su se pogoršali poslednjih godina, posebno zbog intenzivnih diplomatskih trvenja oko tekućeg rata u Gazi.
Pored Turske, Izrael je tradicionalno odmeravao i svoje duboko strateško i odbrambeno partnerstvo sa Azerbejdžanom. S obzirom na to da je Azerbejdžan bliski regionalni saveznik Turske i da se žestoko protivi međunarodnom priznanju genocida, diplomatski okvir Izraela suočavao se sa slojevima isprepletanih ograničenja.
Sa’arova predstojeća rezolucija direktno izaziva ovaj istorijski status kvo, primoravajući trenutnu vladu i Kneset da biraju između održavanja tradicionalnog diplomatskog opreza i zauzimanja čvrstog moralnog stava prema istorijskim zverstvima. Predstojeća sednica vlade poslužiće kao prvi veliki test toga kako aktuelna politička koalicija namerava da se nosi sa pratećim diplomatskim posledicama.
